Gemeentelijke vrijwilligerskorpsen in ondersteuning van D2
Studiedag in de kijker
Tijdens de studiedag 'De zorg van morgen een toenemende dreiging' op 25 februari 2026 pikken we in op de gemeentelijke vrijwilligerskorpsen die ontstaan zijn vanuit het besef dat de reguliere hulpverleningscapaciteit bij complexe crises, niet louter lokaal en beperkt in duur, maar veeleer gespreid in tijd en ruimte, de facto eindig is. Denken we daarbij bijvoorbeeld aan de enorme uitdagingen binnen de zorginstellingen tijdens de COV19-pandemie of de massale inzet van vrijwilligers tijdens de voorbije vluchtelingencrises.
Daarnaast tekende zich, niet op zijn minst tijdens de zware wateroverlast in de Vesdervallei, de nood af om (spontane) burgerhulp efficiënter te stroomlijnen en daarbij onder meer aanbod en vraag beter naar elkaar toe te leiden, de behoefte aan een duidelijke governance-structuur en het garanderen van een veilig werkkader voor de burgervrijwilligers.
Het inzetten van crisisvrijwilligersteams, vrijwilligerskorpsen of welke vorm van georganiseerde burgerparticipatie ook binnen discipline 2 is een genuanceerd verhaal.
Evident is de doorsnee crisisvrijwilliger geen ervaren, hoger opgeleide zorgprofessional. Crisisvrijwilligers zullen nooit een vervanging zijn van de professionele medische of psycho-sociale zorgverlener. Deze groep behulpzame burgers kan echter wel (in bijzonder in tijden van crisis en op expliciete vraag) niet-specialistische ondersteunende taken opnemen binnen het ruime zorg- en ondersteuningslandschap. Denken we daarbij bijvoorbeeld aan de vele vrijwilligers die momenteel al actief zijn in onze zorginstellingen, de stewards in onze vaccinatiecentra of de extra helpende handen aan de toegang of achter de toog in onthaalcentra voor geëvacueerde burgers.
Wanneer professionele capaciteit tijdens zeer disruptieve gebeurtenissen schaars wordt, dienen professionals over alle disciplines heen zich te kunnen focussen op de meest kwetsbaren en hulpbehoevenden. Het historisch gegroeide faciliterend karakter van onze openbare dienstverlening heeft echter bijgedragen aan wat sommigen een ‘geïnstitutionaliseerde hulpeloosheid’ noemen. Het verwachtingspatroon ten aanzien van (hulp)diensten en lokale overheden ligt hoog en de ommezwaai naar een meer zelf- of beter samen-redzame maatschappij zal nog de nodige tijd vragen, terwijl geopolitieke dreigingen of meetbare effecten van klimaatverandering toenemen. Extra helpende handen zijn dus nodig om te voorkomen dat minder zelfredzame burgers slachtoffers worden en zodoende een extra druk leggen op onder meer onze medische en psycho-sociale hulpverlening.
Zorg is immers meer dan de som van zorginstellingen. Zorg is een ecosysteem met wortels in de maatschappij dat formele zorg integreert met informele netwerken, welzijnsactoren en buurtbewoners tot een samenhangend (lokaal) systeem. Het verschuift de focus van louter curatieve behandeling naar preventie, gezondheid en sociale verbinding, waarbij zorgprofessionals en (crisis)vrijwilligers samenwerken om de maatschappij meer weerbaar en veerkrachtig te maken.
Onder de paraplu van door lokale overheden georganiseerde burgerhulp betracht een duurzame bondgenoot te zijn, die in spreekwoordelijke ‘tijden van vrede’ wordt klaargestoomd voor bijstand in crisistijd. Schrijft HIER in voor de studiedag.
Met dank aan Steven Vermeeren – Noodplanningscoördinator Mechelen-Willebroek.